ĐIỆU HÒ KHOAN ĐẠI LỘC

ĐIỆU HÒ KHOAN ĐẠI LỘC

Đêm hò khoan năm xưa

Mùa đông năm 1943 cha tôi từ trần. Vì buồn và lo mọi việc sau lễ tang, mẹ tôi không còn thiết chi tới việc mua bán nên vườn cau của nhà tôi đã quá lứa bẻ buồng nhưng vẫn còn nguyên.

 Bác Ảnh, bạn thân của cha tôi khuyên mẹ tôi thuê thợ bẻ cau, bác sẽ lo giúp chuyện róc, bửa, sấy cau và kêu người đến mua trọn gói cau khô. Mẹ tôi làm theo lời bác. Cau buồng bẻ xong, chiều hôm ấy bác Ảnh sang bảo mẹ tôi mượn thêm nhiều dao róc, dao bửa cau, bàn siết và nấu một nồi chè nếp lớn. Bác nói sẽ có mấy “tay” hát hò khoan và do đó nhiều bà con trong xóm sẽ đến vừa làm việc giúp, vừa nghe hát.

Dịp này lại có cô Lụa người Duy Xuyên lên làng tôi có công việc, mẹ tôi mời cô đến tham gia. Cô Lụa nổi tiếng hát hò khoan rất hay, có giọng thiên phú. Sở trường của cô là hát kiến tại, tức là ứng khẩu hát ngang, đối đáp ngay những sự kiện, tình huống xảy ra tại chỗ chứ không có chuẩn bị trước. Hò khoan đạt đến đẳng cấp này rất hiếm.

Bà con tới giúp mẹ tôi khá đông. Họ cũng sẽ là những người hò tiếp âm cho các nghệ nhân. Phía nghệ nhân hò khoan có ba người hát hay tại địa phương là bác Ảnh, chú Tiết, cô Phối; khách là cô Lụa. Khi công việc bắt đầu cũng là lúc hò khoan khởi sự. Bác Ảnh kiến tại ngay một bài chào chung. Bác lắp tên mọi người có mặt trong từng câu hát, mỗi người một tính cách riêng, ai nghe cũng thích thú. Chú Tiết “chơi” một bài soạn sẵn theo nội dung tuồng “Tống tửu Đơn Hùng Tín”. Cả hai giọng nam đều rất hấp dẫn.

Hát xong, chú Tiết phân vai cho ba người. Chú thủ vai tướng Mã Viện của nhà Hán, cô Lụa vai bà Trưng Trắc, cô Phối vai bà Trưng Nhị của ta. Cũng là hát kiến tại. Vì đến ba nhân vật và đối đáp qua lại nhiều lần nên tôi không nhớ được câu nào, chỉ nhớ nội dung Mã Viện tự xưng là tướng nhà trời, hai bà chỉ là nữ nhi chân yếu tay mềm, hắn khuyên hai bà nên... đầu hàng để giữ an tánh mạng. Còn hai bà thì thay nhau mắng tên xâm lược, tỏ rõ chí khí bất khuất của dân Nam, của phụ nữ nước Nam “giặc tới nhà đàn bà cũng đánh” và đánh tới cùng!

Ba người khái quát lịch sử rất đúng, rất hay, lại toàn là ứng khẩu. Tất cả bà con nhất loạt... bỏ dao xuống để vỗ tay hoan hô. Đến phần kiến tại đối đáp tay đôi của hai nghệ nhân “đinh” là bác Ảnh và cô Lụa. Hai người nhìn nhau cười như ngầm bảo nhau: ráng mà đỡ nhé!

Bác Ảnh hát trước:

“Ớ... ớ khoan hố hợi là hò khoan... 

Xin chào người ở đất Duy Xuyên

lên chơi Trung Phước hữu duyên chăng là

hữu duyên thì hãy kết cùng qua

(chứ) ông Tơ với bà Nguyện vốn là chỗ quen

(như qua đây) có trăng lại có thêm đèn (*)

đời ta thêm sáng họ khen em nhiều

tánh qua chỉ thích lụa điều

ảnh qua (mà) bọc lụa mỹ miều... Lụa ơi!

Hố khoan hố hợi...”.

Cô Lụa hát đáp ngay:

“Khoan ớ khoan... 

Quen miền Trung Phước em lên chơi

non xanh nước biếc (lại) lắm người tài ba

Anh về kiểm lại trong nhà

mấy trai mấy gái (thêm) một bà uy nghi

miệng thế gian lắm tiếng thị phi

hai tay bắt cá thường khi (bị) té nhào

róc cau lo róc nhiều vào

lụa điều chỉ bọc ảnh nào... độc thân... 

Hố khoan hố hợi là hò khoan...”.

Hai người được bà con vỗ tay hoan hô nhiệt liệt.

Vừa róc cau vừa say sưa nghe hát, tôi hết sức thán phục vì nghe nói rằng mấy ông thi sĩ làm bài thơ phải có giấy bút, phải nháp, xóa, sửa đi sửa lại, đằng này bốn vị hát hò khoan kiến tại là hát ngay, không chuẩn bị gì cả. Quá giỏi!

Sáng hôm sau tôi đến nhà bác Ảnh xin bác đọc cho tôi chép lại đoạn của bác đã hát với cô Lụa đêm rồi. Bác nói:kiến tại cao hơn bắt quờ một cấp nhưng cũng đều là hát qua chơi rồi bỏ, con chép lại làm chi? Nhưng vì do tôi năn nỉ quá, bác cố nhớ lại từng câu và đọc cho tôi chép. Rồi tôi cũng làm như thế với cô Lụa.

Chỉ ba đêm hò khoan, số cau khá nhiều của nhà tôi được róc, bửa xong cả và đang sấy khô. Mẹ tôi và bốn nghệ nhân hò khoan tuyệt kỹ năm xưa đều đã ra người thiên cổ. Chẳng biết ngày nay ở quê nhà có được những nghệ nhân hò khoan tài hoa như vậy không?

------------
(*) Bác Ảnh không giấu chuyện đã có vợ.

Tường Linh